Bu Sayfada İki Konu
Kıdem ve ihbar tazminatı; aynı süreçte birlikte gündeme gelen ama hukuki nitelikleri farklı iki kalemdir:
- Kıdem tazminatı: İşçinin uzun süreli emeğinin karşılığı, kanunda öngörülen sebeplerle sözleşmenin sona ermesi halinde ödenir
- İhbar tazminatı: Sözleşmenin önceden bildirim yapılmadan feshedilmesi halinde, bildirim süresine karşılık gelen ücret tutarında ödenir
BÖLÜM 1 — Kıdem Tazminatı
Kıdem Tazminatı Nedir?
Kıdem tazminatı; işçinin işverene bağlı olarak çalıştığı süre boyunca verdiği emeğin karşılığı olarak, sözleşmenin kanunda öngörülen sebeplerle sona ermesi halinde işverenin ödemekle yükümlü olduğu bir tazminattır.
Kıdem tazminatının yasal kaynağı 1475 sayılı eski İş Kanunu'nun yürürlükten kaldırılmayan 14. maddesidir. 4857 sayılı yeni İş Kanunu çıktığında bu madde yürürlükte bırakılmış, dolayısıyla kıdem tazminatı düzenlemesi hâlâ 1475 sayılı kanuna tabidir.
Kıdem Tazminatına Hak Kazandıran Durumlar
Sözleşmenin aşağıdaki sebeplerle sona ermesi halinde işçi kıdem tazminatına hak kazanır:
- İşveren tarafından haklı sebep olmaksızın fesih (geçerli nedenle veya keyfi)
- İşçi tarafından haklı nedenle fesih (4857 m. 24 — sağlık, ahlaka aykırılık, ücret ödenmemesi, zorlayıcı sebep, çalışma şartlarının uygulanmaması)
- İşçinin ölümü — kıdem mirasçılara ödenir
- Emeklilik (yaşlılık aylığı, malullük aylığı, toptan ödeme)
- 15 yıl ve 3600 prim günü şartını tamamlamış işçinin SGK'dan kıdem tazminatı yazısı alarak istifa etmesi
- Erkek işçinin askerlik nedeniyle işten ayrılması
- Kadın işçinin evlenmesinden sonra 1 yıl içinde evlilik nedeniyle istifası
Kıdem Tazminatına Hak Kazandırmayan Durumlar
- İşçinin kendi isteğiyle (haklı sebep olmaksızın) istifası
- İşveren tarafından haklı nedenle fesih (m. 25/II — ahlaka aykırı davranış)
- İşçinin işyerinde 1 yıldan az çalışmış olması (istisnalar hariç)
Kıdem Süresinin Hesaplanması
Kıdem süresi; işçinin işyerinde fiilen çalıştığı süre'dir. Hesaplamada dikkat edilecek noktalar:
- İşe başlama tarihinden sözleşmenin sona erdiği tarihe kadar geçen süre
- Aynı işverene ait birden fazla işyerinde çalışılmışsa toplam süre dikkate alınır
- İşyeri devri halinde devralan işveren önceki süreyi de hesaba katar (m. 6)
- Aralıklı çalışmalarda her dönem 1 yıl şartını ayrı sağlamış olmalıdır
- Aynı işverene bağlı şirketler arasındaki geçişlerde süre birleştirilebilir
Kıdem Tazminatı Hesaplama Formülü
Kıdem tazminatı şu formülle hesaplanır:
Kıdem Tazminatı = Tam yıl × 30 × Günlük Giydirilmiş Brüt Ücret
Hesaplama unsurları:
- Tam yıl: Çalışılan süre, yıl ve gün bazında. 1 yıldan artan süreler için orantılı hesaplanır
- 30 günlük tutar: Her tam çalışma yılı için 30 günlük ücret esastır
- Giydirilmiş ücret: Çıplak ücrete süreklilik arz eden ek menfaatlerin eklenmesi:
- Yemek yardımı (nakdi veya ayni)
- Yol yardımı
- İkramiye (sözleşmeyle düzenli ödenenler)
- Prim (sürekli ödenen)
- Yakacak yardımı, çocuk parası vb.
- Lojman değeri (ücretsiz veriliyorsa)
Tek seferlik veya değişken ek menfaatler hesaba katılmayabilir. Yargıtay içtihatlarına göre bu konuda değerlendirme yapılır.
Kıdem Tazminatı Tavanı
Türk hukukunda kıdem tazminatına tavan getirilmiştir — bu rakamı aşan kıdem ödenmez. Tavan, en yüksek devlet memurunun emeklilik ikramiyesi tutarıdır ve her 6 ayda bir güncellenir (1 Ocak ve 1 Temmuz). Yüksek ücretli işçiler için tavan kısıtlayıcı olabilir; sözleşmede tavan üzeri özel hüküm yoksa fazla ödenmez.
Güncel tavan rakamı değişebileceğinden, kıdem hesaplaması için güncel rakamla danışmanlık almanız önerilir.
Kıdem Tazminatından Yapılan Kesintiler
Kıdem tazminatından sadece damga vergisi kesilir. Gelir vergisi ve SGK primi kesintisi yapılmaz. Bu nedenle brüt kıdem tazminatının neredeyse tamamı işçiye ulaşır.
BÖLÜM 2 — İhbar Tazminatı
İhbar Tazminatı Nedir?
İhbar tazminatı; iş sözleşmesinin belirsiz süreli olması halinde, taraflardan birinin (genellikle işveren) önceden yazılı bildirim yapmadan sözleşmeyi feshetmesi halinde, bildirim süresine karşılık gelen ücret tutarında ödenen tazminattır (4857 sayılı İş Kanunu m. 17).
İhbar (Bildirim) Süreleri
Bildirim süresi işçinin kıdemine göre değişir:
| İşçinin Kıdemi | İhbar Süresi |
|---|---|
| 6 aydan az | 2 hafta |
| 6 ay – 1,5 yıl | 4 hafta |
| 1,5 yıl – 3 yıl | 6 hafta |
| 3 yıl ve üzeri | 8 hafta |
Sözleşme veya toplu iş sözleşmesi ile bu süreler artırılabilir ancak kanun süresinden az kararlaştırılamaz. Süre, bildirim tarihinden başlar.
İhbar Tazminatı Ne Zaman Doğar?
Aşağıdaki hallerde ihbar tazminatı doğar:
- İşveren bildirim süresine uymadan işçiyi işten çıkarırsa (peşin ödeme yapmamışsa)
- İşçi bildirim süresine uymadan işten ayrılırsa (işveren tarafından talep edilebilir)
İşveren bildirim süresini fiilen çalıştırarak kullanabilir veya tutar olarak peşin ödeme yapabilir. Peşin ödeme yapılırsa ayrıca ihbar tazminatı doğmaz.
İhbar Tazminatı Hesaplama Formülü
İhbar Tazminatı = İhbar Süresi (hafta) × Haftalık Giydirilmiş Brüt Ücret
Veya günlük olarak: İhbar Süresi (gün) × Günlük Brüt Ücret. Hesaplamada kullanılan ücret kıdem tazminatıyla aynı (giydirilmiş brüt ücret).
İhbar Tazminatından Yapılan Kesintiler
Kıdem tazminatından farklı olarak ihbar tazminatından:
- Damga vergisi
- Gelir vergisi
- (SGK primi kesilmez)
kesilir. Bu nedenle brüt ihbar tazminatından net tutar daha düşük olur.
Haklı Nedenle Fesihte İhbar Tazminatı
Haklı nedenle yapılan derhal fesihlerde — taraflardan biri bildirim süresi beklemeden feshettiği için — ihbar tazminatı doğmaz. Bu nedenle haklı fesihte sadece varsa kıdem tazminatı gündeme gelir.
Birleştirilmiş Konular
Ödeme Talebi & Dava Süreci
Kıdem ve ihbar tazminatlarının ödenmemesi halinde:
- İhtarname: İşverene noter ile yazılı ödeme talebi gönderilir. Bu hem temerrüt tarihini başlatır hem de ileride faiz hesabı için önemli bir tarihtir
- Zorunlu arabuluculuk: 2018'den beri iş hukuku davalarında dava şartı (7036 sayılı K. m. 3). Arabulucu atanır, birkaç hafta içinde toplantı yapılır
- İş mahkemesinde dava: Anlaşma sağlanamazsa mahkeme yoluna gidilir. Basit yargılama usulü uygulanır
- Hesap bilirkişisi raporu: Mahkeme tazminat hesabı için hesap bilirkişisi atar
- İcra takibi: Karar kesinleştikten sonra ilamlı icra takibi başlatılabilir
Zamanaşımı
Kıdem ve ihbar tazminatları için zamanaşımı süresi 5 yıldır (TBK m. 147). Bu süre fesih tarihinden başlar. Süreyi kaçırırsanız hak yanar — bu nedenle erken adım atmak önemlidir.
Faiz Talebi
Tazminat ödemesinin gecikmesi halinde, temerrüt tarihinden itibaren bankalarca mevduata uygulanan en yüksek faiz oranı talep edilebilir (4857 m. 34). Bu, yasal faizden genellikle daha yüksek olduğundan işçi lehine önemli bir hak yaratır.
İbraname & Geçerlilik Şartları
İşveren genellikle ödeme yapmadan önce işçiden ibraname imzalamasını ister. Yargıtay içtihatlarına göre ibraname:
- İşçinin gerçek alacağının ne olduğunu açıkça göstermeli
- Ödenen miktarın yetersiz olmadığı net olarak ifade edilmeli
- Genel ifadeli "tüm alacaklarımı aldım" ibraları geçersiz
- Ödeme banka aracılığıyla yapılmış olmalı (tam ödeme)
Geçersiz ibraname imzalanmış olsa bile işçi eksik kalan alacaklar için dava açabilir. İmza atmadan önce hukuki danışmanlık alınması önemlidir.
İşveren Perspektifinden Kıdem & İhbar Yönetimi
İşverenler için kıdem ve ihbar tazminatlarının doğru yönetilmesi ciddi bir hukuki risktir. Emre Akyürek Hukuk Bürosu olarak işverenlere şu desteği sunuyoruz:
- Fesih öncesi tazminat tutarının doğru hesaplanması
- Giydirilmiş ücret değerlendirmesi (hangi ek menfaatler dahil)
- Geçerli ibraname düzenlenmesi (Yargıtay içtihatlarına uygun)
- İşten çıkarma stratejisinin tazminat boyutuyla bütünleştirilmesi
- Toplu işten çıkarmada toplu tazminat hesabı yönetimi
- Dava açıldığında savunma ve müzakere desteği
Sıkça Sorulan Sorular
Kıdem tazminatı için kaç yıl çalışmak gerekir?
Aynı işverene bağlı olarak en az 1 yıl (365 gün) çalışmış olmak ve sözleşmenin kıdem tazminatına hak kazandıran bir sebeple sona ermesi gerekir. 1 yılın altındaki kıdemde — istisnai durumlar dışında — kıdem tazminatı doğmaz.
İstifa edersem kıdem tazminatı alabilir miyim?
Genel kural olarak istifa halinde kıdem tazminatı doğmaz. Ancak istisnai durumlar vardır: askerlik nedeniyle istifa, kadın işçinin evlenmesinden sonra 1 yıl içinde istifası, emeklilik, 15 yıl ve 3600 prim günü tamamlama, haklı nedenle fesih (İş K. m. 24).
Kıdem tazminatı nasıl hesaplanır?
Her tam yıl için 30 günlük brüt giydirilmiş ücret üzerinden hesaplanır. Giydirilmiş ücret; çıplak ücrete yemek, yol, ikramiye, prim gibi süreklilik arz eden ek menfaatlerin eklenmesi ile bulunur. 1 yıldan artan süreler için orantılı hesaplama yapılır. Kıdem tavanı her 6 ayda bir güncellenir.
İhbar tazminatı süresi ne kadardır?
İhbar süresi kıdeme göre değişir (m. 17): 6 aydan az 2 hafta, 6 ay-1,5 yıl 4 hafta, 1,5-3 yıl 6 hafta, 3 yıl ve üzeri 8 haftadır. Bildirim süresine uyulmayan fesihte bu sürelere karşılık gelen ücret tutarı ihbar tazminatı olarak ödenir.
Kıdem ve ihbar tazminatım ödenmedi, ne yapmalıyım?
Önce işverene ihtarname göndererek ödeme talep edilmelidir. Talep karşılanmazsa zorunlu arabuluculuğa başvurulur. Arabuluculukta anlaşma sağlanamazsa iş mahkemesinde dava açılır. Zamanaşımı 5 yıldır (TBK m. 147).
İşveren bana ibraname imzalattı, dava açabilir miyim?
Geçerli ibraname imzalanmış olsa bile eksik kalan alacaklar için dava açılabilir. Yargıtay'a göre ibraname; gerçek alacağı açıkça göstermeli, banka aracılığıyla tam ödeme yapılmış olmalı, genel ifadeli "tüm alacaklarımı aldım" ibraları geçersizdir. İmza atılmış olsa da hukuki değerlendirme alınması önerilir.
Kıdem tazminatından gelir vergisi kesilir mi?
Hayır. Kıdem tazminatından sadece damga vergisi kesilir; gelir vergisi ve SGK primi kesilmez. Ancak ihbar tazminatından hem damga vergisi hem gelir vergisi kesilir (SGK primi yine kesilmez). Bu yüzden kıdem tazminatı, ihbar tazminatına göre işçiye daha fazla net tutarda ulaşır.