Ticari Arabuluculuk Nedir?
Arabuluculuk; 6325 sayılı Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu kapsamında düzenlenen, tarafsız ve eğitimli bir üçüncü kişinin (arabulucu) tarafları bir araya getirerek anlaşmaya ulaşmalarına yardımcı olduğu bir uyuşmazlık çözüm yoludur. Ticari arabuluculuk; tacirler arasındaki veya bir ticari işletmeyi ilgilendiren uyuşmazlıkların bu yolla çözülmesidir.
Arabulucu hâkim değildir — karar veremez, kimseyi haklı/haksız ilan etmez. Görevi tarafları dinlemek, karşılıklı çıkarları analiz etmek ve ortak bir çözüm zemini oluşturmaktır.
Hangi Davalarda Arabuluculuk Zorunlu?
Türk Ticaret Kanunu m. 5/A uyarınca, konusu bir miktar paranın ödenmesi olan alacak ve tazminat talepleri için açılacak ticari davalarda arabuluculuk dava şartıdır. Yaygın örnekler:
- Ödenmeyen fatura ve sözleşme alacakları
- Tedarik, bayilik, distribütörlük sözleşmesi ihlallerinden doğan tazminat talepleri
- Haksız rekabet kaynaklı tazminat davaları
- Çek, senet ve poliçeye dayalı alacak davaları
- Şirketler hukukundan doğan tazminat talepleri
- Acentelik sözleşmesine dayalı portföy tazminatı
Hangi Davalarda Zorunlu Değil?
Aşağıdaki dava türlerinde arabuluculuk şartı aranmaz; doğrudan mahkemeye başvurulabilir:
- Tespit davaları
- İhtiyati tedbir ve ihtiyati haciz talepleri
- Çekişmesiz yargı işleri
- İflas ve konkordato
- Kambiyo senetlerine özgü haciz yoluyla takipte itirazın iptali davaları (kanunda belirlenen şartlar)
Davanızın hangi kategoriye girdiği konusunda tereddüt varsa, başvuru yapmadan önce hukuki değerlendirme aldırmak en doğru yaklaşımdır.
Arabuluculuk Süreci Adım Adım
1. Başvuru
Uyuşmazlığın yetkili olduğu adliyenin Arabuluculuk Bürosu'na başvuru yapılır. Başvuru sırasında tarafların kimlik bilgileri, uyuşmazlık konusu ve talep edilen miktar belirtilir.
2. Arabulucu Atanması
Taraflar üzerinde anlaşmışsa istedikleri arabulucu seçilir. Anlaşamazlarsa Arabuluculuk Daire Başkanlığı'nın listesinden büro tarafından atama yapılır. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren tarafları en kısa sürede ilk görüşmeye davet etmekle yükümlüdür.
3. İlk Görüşme
İlk toplantıda arabulucu süreci tanıtır, tarafları dinler, uyuşmazlığın özünü anlamaya çalışır. Bu görüşme yüz yüze, online video konferans veya hibrit olarak yapılabilir.
4. Müzakere
Birden fazla görüşme yapılabilir. Arabulucu ortak veya ayrı toplantılarla tarafların çıkarlarını analiz eder, olası çözüm önerilerinin üzerinde durulmasını sağlar. Bu aşamada avukat desteği çok kritik — hukuki haklarınızı bilen birinin masaya getireceği argümanlar süreci dosyanız bazında daha bilinçli yönetebilmenize yardımcı olur.
5. Anlaşma veya Anlaşamama
Süreç iki sonuçtan biriyle biter:
- Anlaşma sağlandı: Tarafların ve avukatlarının imzaladığı anlaşma belgesi mahkeme ilamı niteliğindedir — doğrudan icra edilebilir, dava açmaya gerek kalmaz.
- Anlaşma sağlanamadı: Arabulucu son tutanağı düzenler. Bu tutanak dava açma yolunu açar — tarafların elinde dava şartı yerine getirildiğine dair resmî belge bulunur.
6. Süre Sınırı
Arabuluculuk süresi, arabulucunun görevlendirildiği tarihten itibaren altı haftadır. Taraflar uzatma konusunda anlaşırsa iki hafta daha eklenebilir. Bu süre kesin değildir — anlaşma sağlandığı an süreç biter.
Avukatla Arabuluculuğa Gitmenin Önemi
Arabuluculuğa avukat olmadan da katılabilirsiniz — kanun bunu zorunlu kılmıyor. Ancak süreç bir hukuki müzakere ve her ifade, her ödün ileride dava açıldığında size karşı kullanılabilir niteliktedir. Avukat olmadan arabuluculuğa katılan bir tarafın imzaladığı anlaşma belgesi, sonradan itiraz edilemez şekilde bağlayıcıdır.
Emre Akyürek Hukuk Bürosu olarak, ticari uyuşmazlığınızda arabuluculuk sürecini avukat olarak sizin adınıza yönetir, müzakere stratejisini dosyanız bazında belirler, anlaşma sağlanırsa hak kayıplarına yer vermeyecek bir anlaşma metni hazırlar, sağlanamazsa dava açma sürecine sorunsuz geçişin altyapısını hazırlarız.
Anlaşma Belgesinin Hukuki Gücü
Arabuluculuk anlaşma belgesi şu özelliklere sahiptir:
- İlam niteliği: Mahkeme kararı gibi doğrudan icra edilebilir.
- Kesin hüküm: Anlaşılan konularda yeniden dava açılamaz.
- Avukat imzası koşulu: Tarafların avukatları anlaşma belgesini imzalamışsa, bu belge için ayrıca mahkeme onayı (icra edilebilirlik şerhi) aranmaz.
- Vergi avantajı: Belirli koşullarda damga vergisi muafiyeti gibi avantajlar sağlayabilir.
Sıkça Sorulan Sorular
Ticari arabuluculuğa katılmak zorunlu mu?
Konusu para olan ticari alacak ve tazminat davalarında, mahkemeye gitmeden önce arabulucuya başvurmak dava şartı olarak zorunludur. Bu adım atlanırsa dava reddedilir.
Arabuluculuk ne kadar sürer?
Ticari uyuşmazlıklarda arabuluculuk süresi, arabulucunun görevlendirilmesinden itibaren altı haftadır. Taraflar uzatılmasında anlaşırsa iki hafta daha eklenebilir. Bu süre sonunda anlaşılamazsa süreç sonlandırılır ve dava açma yolu açılır.
Arabuluculukta yapılan anlaşma bağlayıcı mı?
Evet. Tarafların ve avukatlarının imzaladığı arabuluculuk anlaşma belgesi, mahkeme ilamı niteliğinde olup doğrudan icra edilebilir. Anlaşmaya rağmen taraflardan biri yükümlülüğünü yerine getirmezse, diğer taraf doğrudan icra dairesine başvurabilir.
Arabuluculuk ücretini kim öder?
Anlaşma sağlanırsa arabuluculuk ücreti kural olarak taraflarca eşit paylaşılır. Anlaşma sağlanamazsa ücret, ileride açılacak davada haksız çıkan tarafa yüklenebilir. Belirli miktarın altındaki uyuşmazlıklarda ücret Adalet Bakanlığı bütçesinden karşılanır.
Arabulucuyu kim seçer?
Taraflar üzerinde anlaşırsa istedikleri arabulucuyu seçebilirler. Anlaşamazlarsa Arabuluculuk Daire Başkanlığı'nın listesinden adliyenin Arabuluculuk Bürosu tarafından atama yapılır.
Anlaşamazsam ne olur?
Anlaşma sağlanamazsa arabulucu son tutanağı düzenler. Bu tutanak elinizde olduğu sürece, dava şartı yerine getirilmiş sayılır ve yetkili mahkemede dava açabilirsiniz.