İcra Hukukunun Temelleri
İcra hukuku; gerçek veya tüzel kişilerin alacaklarının, borçlunun rızası olmadan dahi, devlet eliyle (icra daireleri aracılığıyla) tahsil edilmesini sağlayan hukuk dalıdır. Temel kaynak:
- 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) — ana mevzuat
- İcra ve İflas Kanunu Yönetmeliği
- Yargıtay 12. ve 8. Hukuk Daireleri içtihatları
- HMK (Hukuk Muhakemeleri Kanunu) — usul hükümleri için
Alacak Çeşitleri
Türk hukukunda icra takibine konu olabilecek alacaklar 4 ana kategoride incelenir:
- Sözleşmeden doğan alacaklar: Satış, kira, hizmet, eser sözleşmelerinden doğan alacaklar
- Kambiyo senetlerine dayalı alacaklar: Çek, bono (senet), poliçeden doğan alacaklar
- İpotek/Rehin alacakları: Taşınmaz veya taşınır rehni ile teminat altına alınmış alacaklar
- İlama dayalı alacaklar: Mahkeme kararı ile hükmedilmiş alacaklar
İcra Takibi Türleri
1. İlamlı İcra Takibi
Mahkeme kararı veya kanunun ilam niteliğinde saydığı belgelere dayalı takiptir. Kullanılabilecek belgeler:
- Mahkeme kararları (kesinleşmiş)
- Mahkeme önünde yapılan sulh, kabul veya feragat tutanakları
- Hakem kararları (tahkim)
- Düzenleme şeklindeki noter senetleri
- Temyiz ve icra kefaletnameleri
- Arabuluculuk anlaşma belgeleri (HUAK m. 18)
İlamlı takipte alacaklı istediği yerdeki icra dairesine başvurabilir; yetki kısıtlaması yoktur. Borçlu sınırlı itiraz hakkına sahiptir (zamanaşımı, ifa, imhal).
2. İlamsız İcra Takibi
Mahkeme kararına dayanmayan, sadece para borcu veya teminat için yapılan takiptir. Üç alt türü vardır:
a) Genel Haciz Yoluyla Takip
Rehinle teminat altına alınmamış ve kambiyo senedine dayanmayan para alacakları için. Borçluya ödeme emri tebliğ edilir; borçlu 7 gün içinde itiraz edebilir. İtiraz halinde takip durur — alacaklının itirazın iptali veya kaldırılması davası açması gerekir.
b) Kambiyo Senetlerine Özgü Haciz Yoluyla Takip
Çek, bono ve poliçeye dayanan alacaklar için özel ve hızlı takip yöntemidir. Borçlu ödeme emrinin tebliğinden itibaren 5 gün içinde icra mahkemesine itiraz edebilir. İtiraz, satıştan başka hiçbir işlemi durdurmaz.
c) Kiralanan Taşınmazın İlamsız İcra Yoluyla Tahliyesi
Kira borcunun ödenmemesi veya sözleşme süresi bitimi halinde, kiralayan icra yoluyla hem kira alacağını tahsil edebilir hem de kiracının tahliyesini isteyebilir. İtiraz süresi kira sözleşmesinin süresine göre değişir (6 aydan kısa: 3 gün, uzun: 7 gün).
3. Rehnin Paraya Çevrilmesi Yoluyla Takip
İpotek veya taşınır rehniyle teminat altına alınmış alacaklar için zorunlu olan takip yoludur. Bu yola başvurulmadan genel haciz yoluyla takip mümkün değildir; rehin satış bedeli alacağı karşılamazsa kalan kısım için genel haciz yoluyla takibe geçilebilir.
Hangi Konularda Destek Veriyoruz?
1. İcra Takibi Başlatma
Alacaklı adına icra takibi başlatma, takip türünün doğru belirlenmesi, dilekçe hazırlığı, harç ve masrafların yatırılması, takibe konu belgelerin ibrazı.
Detaylı bilgi: İcra Takibi & Ödeme Emri sayfamız.
2. Borçlu Adına Savunma & İtiraz
Tebliğ alınan ödeme emrine süresinde itiraz, itirazın iptali davalarında savunma, kambiyo senedi takibine itiraz, haksız takiplere karşı menfi tespit davaları.
Detaylı bilgi: İcraya İtiraz & İtirazın İptali sayfamız.
3. Haciz İşlemleri
Kesinleşmiş takipte taşınır/taşınmaz mal, maaş, alacak ve banka hesabı haczi; üçüncü kişilerdeki hak ve alacaklara haciz ihbarnamesi.
Detaylı bilgi: Haciz, Satış & İflas sayfamız.
4. Satış İşlemleri
Haczedilen malların açık artırma ile satışı, satış ilanı, ihale, taşınmaz satışı, satıştan elde edilen bedelin alacaklılara dağıtımı.
5. İhalenin Feshi Davaları
Usulsüz yapılan ihalelerin feshi, taliplinin haksız mağduriyetinin önlenmesi, satışta usul hatalarına itiraz.
6. Menfi Tespit & İstirdat Davaları
Haksız icra takibinde borcun bulunmadığının tespiti (menfi tespit), ödenmiş bir borca dair icra takibine karşı ödenen paranın geri alınması (istirdat) davaları.
7. İflas & Konkordato
Tüzel kişiler ve tacirler için iflas süreçleri, konkordato mühleti, konkordato projesi hazırlığı, alacaklı tarafında alacak kayıt ve sıralama işlemleri.
8. İhtiyati Haciz & İhtiyati Tedbir
Dava açılmadan önce veya dava sırasında alacağı güvence altına almak için ihtiyati haciz talebi (İİK m. 257-268) ve mal kaçırma şüphesinde ihtiyati tedbir başvuruları.
9. Tahsilat Stratejisi & Kurumsal Tahsilat
Kurumsal müvekkiller için toplu icra takibi yönetimi, tahsilat stratejisi geliştirme, dosya takibi, raporlama, borç yapılandırma müzakereleri.
10. İcra Ceza Davaları
Karşılıksız çek suçu, taahhüdü ihlal, nafaka borcunda icraya itaatsizlik gibi icra hukukundan doğan ceza davaları.
İcra Daireleri & Mahkemeler
- İcra Dairesi: Takiplerin yürütüldüğü idari birim. Müdür ve müdür yardımcılarınca yönetilir
- İcra Mahkemesi: İcra dosyalarına ilişkin uyuşmazlıkları çözen mahkeme. İcra müdürü kararlarına şikâyet, itirazın kaldırılması, ihalenin feshi gibi davalara bakar
- Genel Hukuk Mahkemeleri: İtirazın iptali, menfi tespit, istirdat davaları
- Asliye Ticaret Mahkemesi: Tacir taraflar arasındaki bazı icra uyuşmazlıkları, iflas davaları
Önemli Süreler
İcra hukukunda süreler çoğunlukla kesin ve hak düşürücüdür:
- Genel haciz yoluyla ödeme emrine itiraz: 7 gün
- Kambiyo senetlerine özgü takipte itiraz: 5 gün
- İlamlı takipte sınırlı itiraz: 7 gün
- Kira tahliye takibinde itiraz: 3-7 gün (sözleşme süresine göre)
- İtirazın iptali davası: İtiraz tarihinden 1 yıl
- İtirazın kaldırılması: İtiraz tarihinden 6 ay
- İhalenin feshi davası: 7 gün
- İcra şikâyeti: Genel olarak 7 gün
Sıkça Sorulan Sorular
Alacağımı tahsil etmek için ne yapmalıyım?
Alacağın türüne göre uygun icra takibi yolu seçilmelidir. Çek/bono varsa kambiyo senetlerine özgü takip, mahkeme kararı varsa ilamlı takip, sözleşmeden doğan para alacağı ise genel haciz yoluyla takip uygundur. Yanlış takip yolu seçimi dosyanın reddine ve harç kaybına yol açabilir.
İcra takibi hakkımda başlatıldı, ne yapabilirim?
Ödeme emrini tebliğ aldıktan sonra 7 gün içinde (kambiyo senedinde 5 gün) icra dairesine veya icra mahkemesine itiraz edebilirsiniz. Süre kesin ve hak düşürücüdür — kaçırıldığında takip kesinleşir ve haczin önüne geçilemez.
Borçluyu nasıl bulurum, malvarlığını nasıl öğrenirim?
Takip kesinleştikten sonra alacaklı, icra dairesi aracılığıyla borçlunun malvarlığını UYAP üzerinden sorgulayabilir: tapu kayıtları, araç ruhsat kayıtları, banka hesapları, SGK kayıtları (maaş için), üçüncü kişilerdeki alacaklar. Bu sorgular icra dairesi talebi üzerine yapılır.
Maaşıma haciz konulabilir mi?
Evet, ancak yasal sınırlar vardır (İİK m. 83). Maaşın en fazla 1/4'üne haciz konulabilir. Asgari ücret düzeyindeki maaşlarda ailenin geçimine yetecek kısım hacizden müstesnadır. Nafaka alacakları için bu sınır farklıdır — daha geniş haciz mümkündür.
Karşılıksız çek için ne yapabilirim?
Karşılıksız çek için iki yol vardır: icra takibi (alacağın tahsili için) ve cezai şikâyet (5941 sayılı Çek Kanunu kapsamında suç duyurusu). İki süreç birlikte yürütülebilir. Çek üzerindeki imzanın gerçek olması ve karşılığının bulunmaması suçun unsurlarındandır.
Aleyhime haksız icra takibi başlatıldı, ne yapabilirim?
Borcun gerçekte var olmadığını veya ödenmiş olduğunu düşünüyorsanız:
- Süresinde ödeme emrine itiraz edebilirsiniz
- Menfi tespit davası açabilirsiniz (borcun bulunmadığının tespiti)
- Borcu ödediyseniz istirdat davası ile ödediğiniz tutarı geri alabilirsiniz