6284 Sayılı Kanun Nedir?
2012'de yürürlüğe giren 6284 sayılı Kanun, aile içi şiddet ve kadına karşı şiddetle mücadele için Türkiye'nin temel yasal aracıdır. Kanun'un başlığında "kadına karşı şiddet" ifadesi yer almakla birlikte kapsamı çok geniştir. Kanunun 2. maddesi gereği şiddet mağdurları:
- Kadınlar
- Çocuklar
- Aile bireyleri (cinsiyetinden bağımsız)
- Tek taraflı ısrarlı takip mağdurları
Buna göre erkek aile bireyleri, yaşlılar, engelliler de bu kanundan yararlanabilir. Kanun kapsamındaki şiddet türleri:
- Fiziksel şiddet — darp, yaralama, fiziksel kısıtlama
- Sözlü şiddet — hakaret, tehdit, küfür
- Duygusal/psikolojik şiddet — küçük düşürme, sindirme, izolasyon
- Ekonomik şiddet — para vermeme, mal varlığını engelleme, çalışmayı engelleme
- Cinsel şiddet — rıza dışı yakın temas, evlilik içi cinsel saldırı dahil
Koruyucu Tedbirler
Hâkim Tarafından Verilen Tedbirler (m. 4-5)
Aile Mahkemesi hâkimi, şiddet mağdurunun korunması için birden fazla tedbiri birlikte uygulayabilir:
- Uzaklaştırma kararı: Failin müşterek konuttan derhal uzaklaştırılması, mağdurun bulunduğu yerlere yaklaşmaması
- İletişim yasağı: Telefon, mesaj, e-posta, sosyal medya dahil her türlü iletişim aracıyla mağdura ulaşmama
- Üçüncü kişiler aracılığıyla rahatsızlık vermeme
- Silah ve eşya teslimi: Ruhsatlı silahların kolluk tarafından muhafaza altına alınması
- Alkol ve uyuşturucu yasağı: Mağdurun bulunduğu yerlerde madde etkisinde olmama
- Sağlık kuruluşuna müracaat: Failin tedavi veya muayene amaçlı kurumlara başvurması
- Kimlik ve adres bilgilerinin gizlenmesi
- Geçici velayet: Çocuğun mağdur ebeveynle kalması
- Geçici nafaka: Mağdurun maddi geçim ihtiyacı için
- Kişisel eşyaların teslimi: Mağdurun ortak konutta kalan eşyalarının iadesinin sağlanması
Mülki Amir Tarafından Verilen Tedbirler (m. 3)
Acil hallerde vali, kaymakam veya kolluk derhal koruyucu tedbir verebilir — hâkim kararı beklenmez. Mülki amir tedbirleri:
- Sığınma evine yerleşim
- Geçici maddi destek
- Psikolojik, mesleki, hukuki, sosyal rehberlik
- Çocuğun okul değişikliği
- Hayat tehlikesi bulunması halinde geçici koruma
- Kreş veya bakım imkanı
Mülki amir kararı 24 saat içinde hâkim onayına sunulur.
Nasıl Başvurulur?
Başvuru Yolları
Şiddet mağduru veya yakını şu mercilerden herhangi birine başvurabilir:
- Aile Mahkemesi (aile mahkemesi yoksa Asliye Hukuk Mahkemesi)
- Mülki amir (vali, kaymakam)
- Polis merkezi veya jandarma karakolu
- Cumhuriyet Başsavcılığı
- ŞÖNİM (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi)
- ALO 183 Sosyal Destek Hattı (aile, kadın ve çocuk için 7/24 ücretsiz)
Başvuru Sürecinin Özellikleri
- Harç ve masraf alınmaz — başvuru ücretsizdir
- Yazılı dilekçe zorunlu değil — sözlü başvuru yeterli
- Avukat zorunlu değil ancak hakların etkili kullanımı için tavsiye edilir
- Delil zorunluluğu hafifletilmiş — mağdurun beyanı esastır; ispat yükü kanunun lehine düzenlenmiştir
- Süratli karar — acil hallerde aynı gün karar alınabilir
Başvuruyu Güçlendiren Belgeler
Zorunlu olmasa da aşağıdaki belgeler süreci hızlandırır:
- Sağlık raporu, darp izi fotoğrafları
- Hastane kayıtları
- Tehdit içerikli mesaj, e-posta ekran görüntüleri
- Tanık ifadeleri
- Daha önce yapılmış şikayet veya başvuru evrakları
- Polise ihbar kayıtları
Koruyucu Tedbir Süresi ve Uzatma
Koruyucu tedbirler kural olarak en fazla 6 ay süreyle verilir. Ancak:
- Şiddet veya şiddet tehlikesi devam ediyorsa süre uzatılabilir
- Uzatma süresi için yasal sınır yoktur — gerektiği sürece yenilenebilir
- Uzatma talebi, sürenin sona ermesinden önce yapılmalıdır
- Koşulları varsa hâkim re'sen de uzatabilir
Karara Aykırı Davranılması Halinde
Failin koruyucu tedbir kararına aykırı davranması ciddi yaptırımlara tabidir:
- Zorlama hapsi: İlk ihlalde 3 günden 10 güne kadar (6284 m. 13)
- Tekrarı halinde: 15 günden 30 güne kadar
- Süreklilik halinde: Cezalar artarak uygulanır
- Suç oluşturuyorsa: Ayrıca cezai sorumluluk (TCK kapsamında tehdit, yaralama vb.)
ŞÖNİM & Acil Yardım Kurumları
ŞÖNİM (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi)
Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı, 7 gün 24 saat hizmet veren merkezlerdir. Sunulan hizmetler:
- İlk başvuru ve durum değerlendirme
- Geçici barınma (sığınma evi)
- Psikolojik destek ve danışmanlık
- Hukuki bilgilendirme
- Sağlık hizmetlerine yönlendirme
- Ekonomik destek ve sosyal yardım yönlendirmesi
- Meslek edindirme ve istihdam desteği
- Çocukların okul nakli ve eğitim desteği
Sığınma Evleri
Mağdurun fiziki güvenliğini sağlamak amacıyla ücretsiz barınma imkanı sunan kurumlardır. Mağdur ve çocukları belirli bir süre kalabilir; gerektiğinde süre uzatılır. Adres gizliliği esastır.
Bağımsız Sivil Toplum Kuruluşları
Mor Çatı Kadın Sığınağı Vakfı, KAMER Vakfı, Kadın Dayanışma Vakfı gibi sivil toplum kuruluşları da hukuki, psikolojik ve sosyal destek hizmetleri sunar. Bu kuruluşlar özellikle ulaşımı zor bölgelerde önemli destek noktalarıdır.
Çocuk Şiddet Mağduruysa
Çocuğun şiddete maruz kaldığı vakalarda 6284 sayılı Kanun'a ek olarak Çocuk Koruma Kanunu hükümleri devreye girer. Çocukla ilgili özel hassasiyetler:
- Cumhuriyet Savcılığı re'sen harekete geçer
- Çocuk Mahkemesi yetkilidir
- Sosyal hizmet uzmanı, pedagog değerlendirmesi yapılır
- Geçici bakım, koruma altına alma, yatılı sosyal hizmet kuruluşuna yerleştirme mümkündür
- Eğitim hakkının kesintisiz sürdürülmesi sağlanır
- Failin velayetinin kaldırılması talep edilebilir (TMK m. 348)
Hukuki Süreç Sonrası — Boşanma ve Tazminat
Aile içi şiddet mağduru, koruma süreciyle paralel veya sonrasında şu hukuki haklarını kullanabilir:
- Boşanma davası — şiddet, hayata kast / pek kötü davranış (TMK m. 162) veya evlilik birliğinin sarsılması (m. 166) sebebiyle
- Maddi-manevi tazminat — kusurlu eşten (TMK m. 174)
- Velayet talebi — şiddet faili ebeveyne velayet kural olarak verilmez
- Cezai şikayet — TCK kapsamında yaralama (m. 86), eziyet (m. 96), tehdit (m. 106), hakaret (m. 125), aile bireylerine kötü muamele (m. 232)
Boşanma süreci hakkında ayrıntı için Boşanma Davaları sayfamıza, velayet ve nafaka için Velayet & Nafaka sayfamıza bakabilirsiniz.
Sıkça Sorulan Sorular
Uzaklaştırma kararı nasıl alınır?
Uzaklaştırma kararı için Aile Mahkemesi'ne, mülki amire (vali, kaymakam) veya polis merkezine başvurulabilir. Acil hallerde mülki amir veya kolluk derhal koruyucu tedbir kararı verebilir; karar 24 saat içinde hâkimin onayına sunulur. Başvuru için yazılı dilekçe gerekli değildir.
6284 sayılı Kanun kimleri korur?
6284 sayılı Kanun; kadın, çocuk, aile bireyleri ve tek taraflı ısrarlı takip mağdurlarını korur. Yasanın başlığında "kadına karşı şiddet" geçse de kapsamı geniştir — erkek mağdurlar, yaşlı aile bireyleri ve çocuklar da bu kanundan yararlanabilir.
Koruyucu tedbirler nelerdir?
Uzaklaştırma, iletişim yasağı, silah teslimi, geçici velayet, geçici nafaka, sığınma evi imkanı, kimlik ve adres bilgilerinin gizlenmesi, eşya ve kişisel belgelerin teslimi. Hâkim, mağdurun durumuna göre birden fazla tedbiri birlikte uygulayabilir.
Koruyucu tedbir kararı ne kadar süreyle geçerlidir?
Koruyucu tedbirler kural olarak en fazla 6 ay süreyle verilir. Şiddet veya şiddet tehlikesi devam ediyorsa süre uzatılabilir; uzatma sınırsızdır. Karara aykırı davranılması halinde zorlama hapsi (3-10 gün) uygulanabilir.
ŞÖNİM nedir, ne işe yarar?
ŞÖNİM (Şiddet Önleme ve İzleme Merkezi); Aile ve Sosyal Hizmetler Bakanlığı'na bağlı, şiddet mağdurlarına 7 gün 24 saat hizmet veren merkezlerdir. Geçici barınma, psikolojik destek, hukuki bilgilendirme, sağlık ve ekonomik destek yönlendirmesi yapar. ALO 183 üzerinden ulaşılabilir.
Şiddet mağduru olduğumu nasıl ispatlarım?
6284 sayılı Kanun mağdur lehine ispat kolaylığı getirir — mağdurun beyanı esastır. Bununla birlikte sağlık raporu, darp izi fotoğrafları, tehdit içerikli mesajlar, tanık ifadeleri ve önceki şikayet kayıtları süreci güçlendirir. Hiçbir delil olmasa bile başvuru yapılabilir.
Şiddet faili eşim çocuklarımı görebilir mi?
Koruma kararı verildiğinde çocuk hakkında da geçici velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi yapılabilir. Şiddet faili ebeveynin çocukla kişisel ilişkisi tamamen yasaklanabilir, gözetim altında düzenlenebilir veya iletişim yasağına bağlanabilir. Hâkim, çocuğun üstün yararı esasına göre karar verir.